الشيخ ناصر مكارم الشيرازي

539

دائرة المعارف فقه مقارن ( فارسى )

به عمومات ادلّهء حدود استناد جسته‌اند و معتقدند حضور امام معصوم براى اجراى حدود شرط نيست بلكه حكومت غير پيشوايان معصوم نيز موظف به آن مىباشند . در كلامى از امام باقر عليه السلام در باب بركات اجراى حدّ و حدود الهى در جامعه آمده است : « حدٌّ يُقام فى الْأرض أزكى فيها من مطر اربعين ليلة و ايّامها ؛ بركات اجراى حدّ الهى در زمين ، بيشتر و مبارك‌تر از نزول باران رحمت به مدّت چهل شبانه روز است » . « 1 » د ) جهاد يا به تعبير ديگر دفاع از تماميّت كشورهاى اسلامى در برابر هجوم بيگانگان يكى ديگر از ابواب مهم فقه را تشكيل مىدهد كه بدون شك از وظايف حكومت‌هاست . درست است كه جهاد و دفاع وظيفهء هر مسلمان بالغى است ولى بىشك اين كار بدون سازماندهى و تهيهء ساز و برگ مناسب و اسلحهء روز امكان‌پذير نيست و اين كار تنها از حكومت ساخته است ؛ همانگونه كه در تمام دنيا چنين است . در عصر و زمان ما كه جنگ‌ها صورت بسيار پيچيده ترى به خود گرفته و نياز به تشكيلات بسيار وسيعى دارد اعمّ از آموزش و تعليم و تهيّهء سلاح‌هاى پيچيده و تكيه بر اطلاعات گسترده از وضع دشمن و برنامه‌ها و نقشه‌هاى او و تهيهء هزينه‌هاى سنگين اين امور ، ضرورت تشكيل حكومت روشن‌تر است و به همين دليل ، همه جا حكومت‌ها را عهده‌دار آن مىبينيم . 2 . بخشى از احكام اسلام به صورتى است كه قسمتى از آن در اختيار عموم مسلمين و قسمتى ديگر تنها در اختيار حكومت است يعنى بدون تشكيل حكومت انجام آن امكان‌پذير نيست . مانند امر به معروف و نهى از منكر كه در مرحلهء مواعظ قلبى و زبانى وظيفهء عموم است ؛ يعنى هركس در درون خود بايد طالب نيكىها و مخالف بدىها باشد و هر جا ترك معروف يا انجام منكرى ببيند بايد مرتكب آن را با بيان مناسب و مواعظ توأم با احترام از كار خود بازدارد ؛ همانگونه كه قرآن مىفرمايد : « « كُنْتُمْ خَيْرَ أُمَّةٍ أُخْرِجَتْ لِلنَّاسِ تَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ تَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ » ؛ شما بهترين امّتى بوديد كه به سود انسان‌ها آفريده شده‌اند ( چه اينكه ) امر به معروف و نهى از منكر مىكنيد » . « 2 » ولى گاه براى برچيدن منكرات و انجام وظايف ضرورى توصيه‌هاى لفظى كارساز نيست و احتياج به اقدامات عملى دارد مانند بستن مراكز فساد ، دستگير كردن فاسدان و تبهكاران و تحويل دادن آنها به مراكز قضايى ؛ كه دخالت عموم مردم در آن مفاسد زيادى دارد و تنها بايد به دست عمّال حكومت انجام شود . در اينجا پاى حكومت به ميان مىآيد و اجراى اين وظيفهء بر عهده او قرار مىگيرد . همانگونه كه قرآن در آيهء ديگرى از همين سوره به آن اشاره كرده ، مىفرمايد : « « وَ لْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ وَ يَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ » ؛ بايد از ميان شما جمعى دعوت به نيكى و امر به معروف و نهى از منكر

--> ( 1 ) . كافى ، ج 7 ، ص 174 ، ح 1 . ( 2 ) . آل عمران ، آيهء 110 .